Trong những năm đầu xuất hiện, đồng bitcoin thường được ca ngợi là một loại tài sản có thể chống lạm phát, bởi nguồn cung giới hạn và đặc tính phi tập trung khiến nhiều nhà đầu tư xem nó như “vàng kỹ thuật số”. Tuy nhiên, quan sát thị trường gần đây cho thấy mối quan hệ giữa bitcoin và lạm phát đang dần đổi chiều; thay vì hoạt động như một nơi trú ẩn an toàn khi giá tiêu dùng tăng, đồng tiền này đôi khi lại đi cùng chiều với các tài sản rủi ro khác hoặc hưởng lợi từ những kỳ vọng lãi suất và thanh khoản trên thị trường tài chính. Sự thay đổi này không phải là một nghịch lý đơn giản mà là kết quả của những biến động trong cơ chế vận hành thị trường, thành phần nhà đầu tư và cách các chính sách tiền tệ phản ứng với áp lực giá cả.
Để hiểu được vì sao bitcoin từng “ghét” lạm phát nhưng nay có thể “thích” nó, cần nhìn vào hai lớp cơ chế tác động. Lớp thứ nhất là cơ chế kinh tế vĩ mô: lạm phát cao thường kéo theo chính sách thắt chặt tiền tệ, tăng lãi suất nhằm hạ nhiệt giá tiêu dùng. Quá trình này làm giảm lượng thanh khoản dồi dào trong hệ thống, khiến tài sản rủi ro, từ cổ phiếu công nghệ tới tiền mã hóa, chịu áp lực bán. Do đó, khi người dân và nhà đầu tư nhìn thấy lạm phát tăng nhanh, phản ứng thông thường là lo ngại về việc lãi suất sẽ tăng và thanh khoản co lại, dẫn đến dòng tiền tháo chạy khỏi các tài sản rủi ro và giá bitcoin lao dốc. Đây là lý do khiến bitcoin trong nhiều giai đoạn đã tương quan nghịch với áp lực giá tiêu dùng.
Lớp thứ hai liên quan đến cấu trúc thị trường và nhận thức của nhà đầu tư đã thay đổi theo thời gian. Khi bitcoin còn mới mẻ và chủ yếu thu hút người dùng sành sỏi, lập luận về “vàng kỹ thuật số” là điểm nhấn. Nhưng với sự gia nhập ngày càng đông đảo của nhà đầu tư tổ chức, quỹ phòng hộ và các sản phẩm phái sinh, bitcoin đã trở nên dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý rủi ro toàn cầu và dòng tiền ngắn hạn. Nhiều nhà đầu tư hiện xem đồng tiền này như một tài sản đầu cơ có thể mang lại lợi suất lớn trong môi trường lãi suất thấp và thanh khoản dồi dào hơn là một công cụ bảo vệ giá trị khỏi sự giảm sức mua của tiền tệ. Khi kỳ vọng lạm phát tăng trong bối cảnh lãi suất danh nghĩa không phản ứng ngay lập tức, lợi tức thực tế có thể giảm và điều đó đôi khi tạo điều kiện cho các tài sản rủi ro, trong đó có bitcoin, tăng giá nhờ dòng tiền tìm lợi suất. Như vậy, chính kỳ vọng về chính sách tiền tệ và lãi suất thực mới đóng vai trò quyết định hơn là lạm phát thực tế.
Tác động lan tỏa của xu hướng này với các loại tài sản khác cũng đáng chú ý. Vàng, truyền thống được coi là kênh trú ẩn chống lạm phát, nhiều khi di chuyển độc lập hoặc cùng chiều với bitcoin tùy bối cảnh: khi niềm tin vào khả năng kiểm soát lạm phát mất đi, cả vàng và bitcoin có thể cùng được tìm đến; nhưng khi rủi ro tài chính lan rộng do thắt chặt thanh khoản, vàng thường giữ vai trò phòng thủ tốt hơn nhờ tính thanh khoản và địa vị lịch sử, trong khi bitcoin dễ bị bán tháo hơn. Dầu mỏ ảnh hưởng lên câu chuyện lạm phát theo hai chiều: giá dầu tăng đẩy chỉ số giá tiêu dùng lên và gây sức ép chi phí cho nền kinh tế, nhưng cùng lúc làm tăng chi phí sản xuất và hoạt động của các thợ đào bitcoin nếu nguồn năng lượng trở nên đắt đỏ hơn, tác động này làm thu hẹp biên lợi nhuận của ngành khai thác và có thể ảnh hưởng tiêu cực lên nguồn cung lưu thông trên thị trường. Cổ phiếu, đặc biệt là nhóm công nghệ, vẫn là người bạn đồng hành gần nhất của bitcoin trong nhiều đợt biến động; khi dòng tiền mạo hiểm tìm lợi suất cao, cả cổ phiếu tăng trưởng lẫn tiền mã hóa thường được hưởng lợi, nhưng khi lãi suất tăng, cả hai đều có thể cùng lao dốc.
Bối cảnh chính trị tiền tệ hiện nay khiến việc gán cho bitcoin một “vai trò cố định” trong danh mục phòng ngừa lạm phát trở nên rủi ro. Những thay đổi trong kỳ vọng về lãi suất, trong chính sách dự trữ ngoại hối và trong tiêu chuẩn điều tiết ảnh hưởng sâu sắc đến mối tương quan giữa bitcoin và lạm phát. Hơn nữa, tâm lý nhà đầu tư ngày càng bị chi phối bởi các yếu tố kỹ thuật như thanh khoản hợp đồng tương lai, đòn bẩy và hoạt động thị trường phái sinh, khiến phản ứng của bitcoin với dữ liệu về lạm phát không còn đơn giản là tăng khi lạm phát cao và ngược lại.
Nhà đầu tư khi cân nhắc bitcoin như một công cụ đối phó với lạm phát cần nhận thức rõ hai điều: trước hết, bitcoin không phải là một công cụ phòng vệ thuần túy giống vàng; vai trò của nó biến động theo cấu trúc nhà đầu tư và điều kiện thanh khoản toàn cầu. Thứ hai, các mối liên hệ với thị trường năng lượng, chi phí khai thác và niềm tin vào chính sách tiền tệ là những yếu tố thực tế có thể ảnh hưởng ngược lại tới hiệu quả của nó như một hàng rào chống lạm phát. Vì vậy, thay vì xem bitcoin là thuốc giải chung cho rủi ro lạm phát, nhà đầu tư nên đánh giá nó trong bức tranh đa dạng hơn, kết hợp với các tài sản truyền thống và cân nhắc rủi ro về thanh khoản và biến động.
Nhìn chung, sự dịch chuyển từ hình ảnh “ghét lạm phát” sang khả năng hưởng lợi trong một số kịch bản cho thấy bitcoin đang dần được định vị lại trong hệ sinh thái tài chính. Điều này phản ánh sự trưởng thành của thị trường tiền mã hóa nhưng cũng báo hiệu rằng mọi nhận định dựa trên một luận điểm duy nhất đều có thể dẫn tới sai lầm. Nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách cần theo dõi chặt chẽ mối quan hệ động giữa lạm phát, lãi suất và dòng tiền để có quyết định phù hợp, trong khi giá trị thực tế của bitcoin như một công cụ bảo vệ vẫn phụ thuộc vào cả thời gian và điều kiện vĩ mô thay đổi.
